Stogodišnjica Jugoslavije- zemlje koju su stvarali najbolji, a uništili najgori

Dec 1, 2018 @ 10:02 | autor Radio Foča
Stogodišnjica Jugoslavije- zemlje koju su stvarali najbolji, a uništili najgori
Društvo
0

Danas se navršava sto godina od ujedinjenja Južnih Slovena u jednu državu.

Svečanom proklamovanju državnog jedinstva Srba, Hrvata i Slovenaca neposredno su prethodili zaključci Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba i odluke o ujedinjenju Vojvodine i Crne Gore sa Srbijom. Narodna skupština Srba, Hrvata, Bunjevaca, Slovaka, Rusina i ostalih naroda iz Banata, Bačke i Baranje donijela je 25. novembra 1918. Odluku o priključenju Vojvodine Kraljevini Srbiji. Velika Narodna skupština srpskog naroda u Crnoj Gori odlučila je 26. novembra 1918. u Podgorici “da se Crna Gora s bratskom Srbijom ujedini u jednu državu”. U međuvremenu, Središnji odbor Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba donio je, posle izvijesnog premišljanja, 24. novembra 1918. odluku o ujedinjenju sa Srbijom i uputio delegaciju u Beograd. Poslije usaglašavanja stavova između delegacije i predstavnika srpske vlade o privremenom uređenju ujedinjene države do donošenja Ustava, prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević je 1. decembra 1918, u kući Krsmanovića na Terazijama u Beogradu, proklamovao Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.

Ispunjenje sna više naraštaja Srba i Hrvata

Državu koja je nastala sa mnogo nade i oduševljenja, obilježio je čitav niz tragičnih događaja, među kojima je i ubistvo njenog vladara kralja Aleksandra 1934. u Marselju. Trajala je 23 godine, a raspala se u krvavom ratu koji je obilježio genocid nad Srbima u Jasenovcu, pišu “Večernje novosti”.

Uprkos tome, istoričari tvrde da je stvaranje prve Jugoslavije bilo ispunjenje sna mnogih generacija koje su težile ujedinjenju južnih Slovena. Navode da u tom trenutku, 1918. godine, ni u Srbiji ni u Hrvatskoj nije bilo nijednog značajnijeg političara i intelektualca koji se protivio ujedinjenju.

Da li je, onda, 1. decembar, kada je formirana prva Jugoslavija – dan koji treba slaviti ili dan žalosti, pitaju se “Večernje novosti”.

– Taj datum treba odvojiti od opšteg istorijskog iskustva u narednih 80 godina zajedničke države – kaže za “Novosti” istoričar Ljubodrag Dimić. – Za tu državu pale su brojne žrtve i ispunjen je san više naraštaja Srba i Hrvata.

Dimić smatra da je ujedinjenje bilo važno i da ga treba odvajati od uređenja te države, te da akt stvaranja države i akti o uređenju nisu istog karaktera.

– Iz tog ugla ne može se govoriti kao o danu žalosti. Može se kritikovati uređenje – ističe Dimić. – Poslije je ta Jugoslavija bila puna konflikata, sukoba, desio se genocid nad Srbima, i završilo se slomom cijele te ideje. Ali ideje su kao feniks – sada ih ima – sada ih nema.

Dimić smatra da su za razumijevanje 1918. godine presudni: Srbija i njena želja da svi Srbi žive u istoj državi, saveznici kojima je bila potrebna nova država na tom prostoru i jugoslovenske ideje koje su tada dominirale.

On pojašnjava:

– Srbi su bili najznačajniji činilac ujedinjenja, oni su osmislili i definisali državu, dali najviše žrtava, vojskom zaštitili granice, omogućili da Hrvatska i Slovenija pređu na stranu pobjednika… Tu je i volja saveznika, jer Austrougarska je trebalo da nestane sa mape, da se napravi nova država Jugoslavija kako bi spriječila germanske uticaje ka Mediteranu, da posluži za zaštitu Evrope od uticaja Oktobarske revolucije u Rusiji – da bude stub koji sprečava revizionizam…

Istovremeno u Hrvatskoj je jugoslovenska ideja dugo na crnoj listi. Kažu da Hrvatska nikada nije trebalo da uđe u prvu Jugoslaviju.

– Ali šta je, onda, bila alternativa za Hrvate – pita hrvatski istoričar Hrvoje Klasić. – Kako bi izgedala Hrvatska u teritorijalnom i svakom drugom pogledu da nije ušla u Kraljevinu SHS, jer tada se raspala Austrougarska, koja je izgubila rat.

Takođe, u Hrvatskoj danas niko ne govori da su i mnogi katolički biskupi bili za stvaranje Jugoslavije, poput Štrosmajera, da je veliki zagovornik te ideje bio i Alojzije Stepinac.

Klasić pojašnjava da su tadašnji hrvatski političari i sveštenici bili uplašni germanizacijom i mađarizacijom društva, prijetio im je nestanak i asimilacija, pa su smatrali da je ideja udruživanja u državu u kojoj ćete biti ravnopravni najbolja ideja.

– Ondašnje vrijeme ne može se gledati iz današnje perspektive – upozorava Klasić. – Na 20. vijek ne smijemo da gledamo kroz njegov kraj i način na koji smo se razdružili. Raspad države devedesetih ne može biti temelj za procjenu Jugoslavije u prethodnih 80 godina. Mi se prema prošlosti odnosimo kao prema samoposluzi – uzimamo ono što nam treba. Iz prošlosti treba nešto da se nauči, a mi smo se pokazali kao loši đaci.

Klasić dodaje da je Jugoslavija bila jedno iskustvo, ponekad eksperiment koji je narode u njoj iz jednog siromašnog, seljačkog, polupismenog statusa odveo u status srednje razvijenog industrijskog društva.

 

 

 

 

 

 

Podijeli vijest:

Komentari

komentara